با يكديگر را كه در نقاط مختلفهء گيلان واقع و ما بين هريكى از آنها با ديگرى از ده الى بيست فرسنگ مسافت است يعنى كوتم و هوسم و خشم را همه را باهم يكى فرض كرده است ، امّا كوتم كه همين ناحيه ايست كه فعلا محلّ گفتگوى ماست و چنان كه گفتيم واقع است در پنج فرسخى جنوب شرقى رشت بر ساحل غربى سفيدرود ، و امّا هوسم بفتح هاء و سكون واو و فتح سين مهمله و در آخر ميم بتصريح عموم ارباب مسالك و ممالك شهرى بوده در منتهاى قسمت شرقى ايالت گيلان قريب ده فرسخ در مشرق سفيدرود و قريب پنج يا شش فرسخ در مشرق لاهيجان و سابق سرحدّ ما بين خاك گيلان و مازندران بوده است ، و بتصريح مكرر سيّد ظهير الدّين هم در تاريخ مازندران و هم در تاريخ گيلان هوسم نام قديم رودسر حاليّه بوده و رودسر قصبه‌ايست معروف بر ساحل بحر خزر و جزو ناحيهء رانكوه حاليّه است از نواحى گيلان ، و اينك بعضى عبارات او : « شهر هوسم كه اكنون بفرضهء رودسر اشتهار دارد » ( تاريخ مازندران از سيّد ظهير الدّين ص 19 ) ، - « رودسر كه قبل ازين به شهر هوسم مشهور بود » ( ايضا ص 489 ) ، - « فرضهء هوسم كه اكنون مشهور است برودسر » ( تاريخ گيلان از همان مؤلّف ص 139 ) ، - وانگهى غالب مؤلّفين هردو شهر مذكور را يعنى هم كوتم را و هم هوسم را معا و در تلو يكديگر در جزو شهرهاى گيلان شمرده‌اند پس چگونه ممكن است آن دو باهم يكى باشند : از جمله ياقوت در معجم البلدان و خواجه نصير طوسى در زيج ايلخانى كه از شهرهاى گيلان اتّفاقا فقط همين دو شهر كوتم و هوسم را نام برده است و طول كوتم را هشتاد و چهار درجه و چهل دقيقه و طول هوسم را هشتاد و پنج درجه و ده دقيقه ضبط كرده است « 1 » كه از اين نيز واضح مىشود كه هوسم درست نيم درجه ( يا قريب ده فرسخ ) در مشرق كوتم واقع بوده است ، و در حقيقت نسبت

--> ( 1 ) زيج ايلخابى نسخهء كتابخانهء ملّى پاريس بعلامت Ancien fonds pers . 163 ورق b 60 ،